Hz. Âdem — İlk İnsan, İlk Peygamber

Allah, yeryüzünde bir halife — yani kendisi adına yeryüzünü imar edecek, sorumluluk taşıyacak bir varlık — yaratmak istedi. Bunun için yeryüzünden toprak getirilmesini emretti. Önce Cebrail gönderildi; ancak yeryüzü kendisinden bir parça alınacağı için Allah'a sığındı ve Cebrail onu zorlamadı. Ardından Mikâil gönderildi, aynı şey tekrarlandı. En sonunda Azrail gönderildi. O da yeryüzünün sığınmasını duydu; fakat "Allah'ın emrini yerine getirmeden dönmekten Allah'a sığınırım" diyerek görevini yerine getirdi.

Azrail yeryüzünün farklı bölgelerinden kırmızı, beyaz ve siyah toprak aldı. İnsan ırkının farklı renk ve yapılarda olması, bu toprakların çeşitliliğine bağlanır. "Âdem" ismi de topraktan (edîm: yeryüzü) yaratılmasından gelir.

Düşünelim

Farklı meleklerin gönderilmesi ve her birinin farklı tepki vermesi, bize görev anlayışı hakkında ne söylüyor? Görev ile merhamet çeliştiğinde nasıl bir denge kurulmalı?

Allah, topraktan şekillendirdiği bedene ruh üfledi. Ruh, baştan girerek vücuda yayıldı. Hz. Âdem'in ilk tepkisi aksırmak oldu ve aksırınca ilham ile "Elhamdülillah" dedi. Allah da ona "Rabbin sana rahmet etsin" buyurdu.

Bu sahne dikkate değerdir: İnsanın ilk sözü bir hamd — yani Allah'a şükürdür. Hayatın ilk nefesi, Allah'ı anmakla başlamıştır.

Allah, meleklerine Hz. Âdem'e secde etmelerini emretti. Bu secde ibadet secdesi değil, saygı ve selamlama secdesidir. Meleklerin tamamı secde etti; ancak İblis secde etmeyi reddetti.

İblis'in gerekçesi şuydu: "Ben ateşten yaratıldım, o ise topraktan. Ben ondan üstünüm." Bu, tarihin ilk ve en yıkıcı kibir örneğidir. İblis uzun süre ibadette bulunmuş, meleklerin arasında yaşamıştı; ancak içindeki gurur ve kıskançlık, yılların ibadetini bir anda sildi.

Allah, İblis'i bu isyanının karşılığında lanetli kıldı ve rahmetinden kovdu.

Anahtar Ders

İblis'in düşüşü bize şunu öğretir: Bilgi ve ibadet tek başına yetmez; kalpteki niyet ve teslimiyet belirleyicidir. Bir emre "ama ben daha iyi biliyorum" diyerek karşı koymak, kişiyi doğru yoldan çıkarabilir.

Allah, Hz. Âdem'e bütün varlıkların isimlerini öğretti. Sonra meleklere dönerek bu isimleri sordu; melekler "Senin öğrettiğinden başka bizim bilgimiz yoktur" diyerek acizliklerini itiraf ettiler. Hz. Âdem ise Allah'ın öğretmesiyle isimleri tek tek saydı.

Bu olay, insanın bilgi kapasitesinin meleklerinkinden bile üstün olabileceğini gösterir. İnsan, öğrenme ve anlama yeteneğiyle özel bir konuma sahiptir.

Allah, Hz. Âdem'e meleklerin yanına gidip selam vermesini söyledi: "Esselâmü aleyküm!" Hz. Âdem bunu söyledi; melekler de "Ve aleykümüsselâm ve rahmetullâh" diye karşılık verdiler.

Böylece insanlık tarihinde ilk selamlaşma gerçekleşmiş oldu. Selam, İslâm'ın en temel sosyal davranışlarından biri olarak bu andan itibaren kurumsallaştı.

Hz. Âdem Cennet'te yalnızdı. Allah ona bir uyku verdi ve sol kaburga kemiklerinden birinden Hz. Havvâ'yı yarattı. Âdem uyanınca başucunda oturan bir kadın gördü. Ona kim olduğunu sordu; Hz. Havvâ "Bir kadınım, sen benimle huzur bulasın diye yaratıldım" dedi.

Melekler, Hz. Âdem'in bilgisini sınamak için Hz. Havvâ hakkında soru sordular. Hz. Âdem onun adını, yaratılış sebebini eksiksiz bildi.

Allah, Hz. Âdem ve Hz. Havvâ'ya Cennet'te diledikleri gibi yaşamalarına izin verdi; ancak tek bir ağaca yaklaşmalarını yasakladı. Ayrıca İblis'in kendilerine düşman olduğunu açıkça bildirdi.

İblis, onlara yaklaşmanın bir yolunu buldu. Önce ağıt yakarak hüzünlendirdi; sonra "öleceksiniz ve bu nimetlerden ayrılacaksınız" diyerek kaygılarını artırdı. Ardından yemin ederek "ben sizin iyiliğinizi istiyorum" dedi ve onları yasak ağacın meyvesinden yemeye ikna etti.

Yasak meyveyi yediklerinde mahrem yerleri açıldı. Hz. Âdem utançla kaçmaya başladı. Allah "Benden mi kaçıyorsun?" diye seslendi. Hz. Âdem "Hayır yâ Rabbi, senden utanıyorum" dedi.

Dikkat Çekici Nokta

Hz. Âdem bir günah işledi; ancak bu günahın ardından gelen tepki, peygamberlik karakterini yansıtır: utanma, pişmanlık ve hemen Allah'a yöneliş.

Hz. Âdem ve Hz. Havvâ, hatalarının farkına vararak şöyle dua ettiler:

"Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen, mutlaka hüsrana uğrayanlardan oluruz." (A'râf, 7/23)

Allah onların tövbesini kabul etti; ancak yeryüzüne inmeleri ilahi plan gereğiydi. Hz. Âdem Cuma günü yeryüzüne indirildi. Rivayetlere göre Hindistan'a indi; Hz. Havvâ ise Cidde'ye. Uzun bir ayrılıktan sonra Arafat'ta buluştular.

Anahtar Ders

Cennet'ten çıkış bir "ceza" olduğu kadar, aynı zamanda insanın yeryüzündeki görevinin başlangıcıdır. İnsan, sınanmak, öğrenmek ve Allah'a bilinçli bir tercihle yönelmek üzere dünyaya gönderilmiştir.

1. İblis yıllarca ibadet etmesine rağmen tek bir emirle her şeyini kaybetti. Kibir neden bu kadar yıkıcı bir özelliktir?
2. Hz. Âdem'in hatasından sonra hemen tövbe etmesi ile İblis'in isyanında direnmesi arasındaki fark, bize "hata yapmak" hakkında ne öğretir?
3. İsimlerin öğretilmesi, insanın yeryüzündeki halifelik göreviyle nasıl bağlantılıdır?
4. İblis'in "ağıt yakarak" yaklaşması, günümüzde karşılaştığımız hangi manipülasyon tekniklerini hatırlatıyor?