Hz. Yahya — Çocukken Verilen Hikmet

Melekler, Yahya'yı müjdelerken onun nasıl biri olacağını da anlattılar:

"Allah sana, Allah'tan gelen bir kelimeyi doğrulayıcı, efendi, nefsine hâkim ve salihlerden bir peygamber olarak Yahya'yı müjdeliyor." (Âl-i İmrân, 39)

Bu kelimelere tek tek bakalım:

• "Allah'tan gelen bir kelimeyi doğrulayıcı": Bu, Hz. İsa'dır. İsa, babasız olarak Allah'ın "Ol!" emriyle (kelimesiyle) yaratıldı. Yahya, ona ilk inanan ve onu tasdik edenlerden oldu.
• "Efendi" (seyyid): İlmi, ahlakı ve duruşuyla kavmine önderlik eden biri.
• "Nefsine hâkim" (hasûr): Arzularının esiri olmayan, kendini kontrol edebilen biri.
• "Salihlerden bir peygamber": Hem iyi bir insan hem de Allah'ın elçisi.

Düşünelim: Yahya daha doğmadan önce, onu tarif eden ilk kelimelerden biri "nefsine hâkim" oldu. Gençliğin en büyük gücü, kendine hâkim olabilmektir. İnsanı özgür kılan, istediği her şeyi yapması değil, istemediği şeyi yapmamayı başarabilmesidir.

Yahya büyüdü. Ve Allah ona henüz çocukken şöyle seslendi:

"Ey Yahya! Kitaba kuvvetle sarıl." Ona daha çocukken hikmet verdik. Ve katımızdan bir şefkat ve temizlik verdik. O, takva sahibiydi. (Meryem, 12-13)

"Kuvvetle sarıl" — yarım gönülle değil, gevşek değil, ciddiyetle. Yahya, Tevrat'ı küçük yaşta öğrendi, anladı ve hayatına geçirdi.

Rivayete göre çocukken arkadaşları onu oyuna çağırdıklarında şöyle cevap vermişti: "Biz oyun için yaratılmadık." Bu, oyunun kötü olduğu anlamına gelmez; Yahya'nın daha o yaşta hayatın bir amacı olduğunu kavradığını gösterir.

Âyette geçen iki kelime daha var: şefkat (hanân) ve temizlik (zekât). Yahya hem ciddi hem yumuşak kalpliydi. Hem kendine sıkı, hem insanlara merhametliydi. Bu, nadir bulunan bir dengedir.

Kur'ân, Yahya'nın ailesiyle ilişkisini de özellikle anar:

"Anne babasına çok iyi davranırdı. Zorba ve isyankâr değildi." (Meryem, 14)

Yaşlı bir anne ve baba. Ve onlara gözü gibi bakan bir oğul. Zekeriya'nın "Bana mirasçı olacak bir evlat ver" duası, en güzel şekilde kabul olmuştu.

Bir genç, ne kadar ilimli, ne kadar ibadet ehli olursa olsun, anne babasına karşı kaba ise eksiktir. Yahya'nın büyüklüğü, ilmini ve takvasını evinin içinde de yaşamasındaydı.

Yahya büyüdüğünde insanları tövbeye çağırmaya başladı. Rivayetlere göre çölde, sade bir hayat yaşıyordu. Kaba yünden elbiseler giyiyor, yabani bitkiler ve bal ile besleniyordu. Dünya malına hiç değer vermiyordu.

Ürdün Nehri kıyısında insanlara vaaz ediyor, onları günahlarından arınmaya, Allah'a dönmeye davet ediyordu. Birçok insan onun samimiyetinden etkilenerek tövbe etti.

Bir hadis-i şerifte Peygamberimiz, Allah'ın Yahya'ya beş şeyle amel etmesini ve İsrailoğulları'na da bunları emretmesini buyurduğunu anlatır: Allah'a hiçbir şeyi ortak koşmamak, namaz kılmak, oruç tutmak, sadaka vermek ve Allah'ı çokça zikretmek. (Tirmizî)

Dönemin hükümdarı Hirodes, dinin açıkça yasakladığı bir evlilik yapmak istedi. Rivayetlere göre bu, kendi kardeşinin kızıyla (bazı rivayetlerde eşinin kızıyla) evlenmekti.

Sarayın etrafındaki herkes sustu. Kimse bir kralı kızdırmak istemezdi. Ama Yahya sustu mu? Hayır. Açıkça söyledi: "Bu evlilik helal değildir."

Kral ve saraydakiler öfkelendi. Yahya hapsedildi. Ve rivayete göre sonunda, bir saray eğlencesinde verilen bir söz yüzünden şehit edildi.

Yahya kısa yaşadı. Ama bir kralın gazabından korkup hakikati değiştirmedi.

Düşünelim: Yahya'yı öldürenlerin isimleri bugün tarihte birer kötülük örneği olarak geçiyor. Yahya'nın adı ise "Ona selam olsun" diye anılıyor. Hakikati söylemek bedelli olabilir; ama hakikatten vazgeçmenin bedeli çok daha ağırdır.

Kur'ân, Yahya'nın hayatını eşsiz bir selamla özetler:

"Doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak kaldırılacağı gün ona selam olsun!" (Meryem, 15)

İnsan hayatının en zor üç anı: Dünyaya geldiği an, dünyadan ayrıldığı an ve ahirette yeniden diriltildiği an. Allah, bu üç anın hepsinde Yahya'ya selam veriyor — yani güven, esenlik ve huzur.

Peygamberimiz, Mirac gecesinde ikinci kat semada Hz. Yahya ve Hz. İsa ile karşılaştığını ve onların kendisini selamladığını anlatmıştır. (Buhârî) İki akraba peygamber, gökte de birlikte.

Gençlik bir bahane değil, bir fırsattır. Yahya'ya hikmet çocukken verildi. Doğruyu öğrenmek ve yaşamak için "büyüyünce" demeye gerek yok.

Kendine hâkim olmak gerçek özgürlüktür. "Nefsine hâkim" olmak, Yahya'yı tarif eden ilk özelliklerdendi.

Ciddiyet ve şefkat birlikte olabilir. Yahya hem kitaba kuvvetle sarılan, hem de şefkatle dolu bir insandı.

Ev, imanın ilk sınavıdır. Anne babaya iyilik, Yahya'nın övülen özelliklerinden biriydi.

Hakikat, güçlülerin karşısında da söylenir. Yahya, bir kralı memnun etmek için doğruyu eğip bükmedi.

1. Allah Yahya'ya "Kitaba kuvvetle sarıl" dedi. Senin hayatında "yarım gönülle" değil de "kuvvetle" sarılmak istediğin bir şey var mı? Bunu nasıl yapabilirsin?

2. Yahya "nefsine hâkim" olarak tarif ediliyor. Günümüzde bir genç için kendine hâkim olmanın en zor olduğu alanlar neler? Telefon, öfke, alışkanlıklar?

3. Yahya hem çok ciddi hem de çok şefkatliydi. Tanıdığın insanlar arasında bu iki özelliği bir arada taşıyan biri var mı? Bu dengeyi kurmak neden zordur?

4. Yahya, kralın karşısında sessiz kalmadı. Doğruyu söylemenin bir bedeli olabileceği durumlarda nasıl davranmalıyız? Doğruyu söylerken üslubun önemi nedir?

• Hz. Yahya, Hz. Zekeriya'nın oğludur ve Hz. İsa'nın akrabasıdır; adı doğmadan önce Allah tarafından konuldu.
• Melekler onu "İsa'yı doğrulayıcı, efendi, nefsine hâkim ve salih bir peygamber" olarak müjdelediler.
• Daha çocukken hikmet verildi; ona "Kitaba kuvvetle sarıl" emredildi.
• Hem şefkatli hem temiz, takva sahibi, anne babasına çok iyi davranan bir evlattı.
• Sade bir hayat yaşadı ve insanları tövbeye, Allah'a dönmeye davet etti.
• Hükümdarın dine aykırı evliliğine karşı çıktığı için hapsedildi ve rivayete göre şehit edildi.
• Kur'ân, doğduğu, öleceği ve diriltileceği gün ona selam verir.
• Kıssanın dersi: Gençlik bir fırsattır; kendine hâkim olmak ve hakikatten vazgeçmemek gerçek güçtür.