Hz. Şuayb — Peygamberler Hatibi

Hz. Şuayb'ın mesajı çok netti. Kur'ân, onun kavmine seslenişini birçok yerde aktarır:

"Ey kavmim! Allah'a kulluk edin, sizin O'ndan başka ilahınız yoktur. Ölçeği ve tartıyı eksik tutmayın. Ben sizi bolluk içinde görüyorum, ama sizin adınıza kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum."

"Ey kavmim! Ölçeği ve tartıyı adaletle tam yapın. İnsanların eşyalarını eksik vermeyin. Yeryüzünde bozgunculuk yaparak fenalık etmeyin."

Dikkat edin — Şuayb sadece "Allah'a inanın" demiyor. Ekonomik ahlâkı, ticaret etiğini, toplumsal adaleti de konuşuyor. İman ile muamele ayrılmaz bir bütün. Allah'a inandığını söyleyip terazide hile yapan, gerçekte iman etmiş sayılmaz.

Bu yüzden Hz. Şuayb'ın mesajı bugün de son derece güncel. Her çağda, her toplumda ticaretin, ekonominin, alışverişin ahlâkı sorgulanır. Ve Hz. Şuayb'ın verdiği ders hep aynıdır: hakkını ver, fazlasını alma.

Medyen halkı, Şuayb'ın çağrısına nasıl karşılık verdi? Tam da beklendiği gibi:

"Ey Şuayb! Namazın mı sana, babalarımızın taptıklarını bırakmamızı emrediyor? Ya da mallarımızda dilediğimizi yapmamamızı mı?" Bu cümle çok şey anlatır. Namazla alay ediyorlar — "senin namazın mı sana bunları söyletiyor?" Ve asıl meseleyi de ortaya koyuyorlar: "Mallarımızda istediğimizi yapmaya hakkımız var!" Yani: "Biz kazanıyoruz, nasıl harcayacağımıza, nasıl satacağımıza karışamazsın."

Şuayb'ı zayıf görüyorlardı: "Ey Şuayb! Senin kabilenin hatırı olmasaydı seni taşlardık. Sen bizim gözümüzde güçlü biri değilsin."

Şuayb'ın cevabı muhteşemdi: "Ey kavmim! Benim kabilem size Allah'tan daha mı aziz geliyor ki O'nu arkanıza atıp unuttunuz?"

Ve tehdit ettiler: "Ya dinimize dönersin, ya da seni ve seninle beraber iman edenleri memleketimizden çıkarırız!"

Şuayb: "İstemesek de mi?!" Yani: "Bizi zorla mı döndüreceksiniz? Allah bizi sizin dininizden kurtardıktan sonra mı?"

Hz. Şuayb, kavmini defalarca uyardı. Nuh kavminin, Hûd kavminin, Sâlih kavminin, Lût kavminin başına gelenleri hatırlattı: "Ey kavmim! Nuh kavminin, Hûd kavminin, Sâlih kavminin başına gelenler sizden uzak değildir. Lût kavmi de sizden uzak değildir!"

Ama kavim, her uyarıyı reddetti. Şuayb'ın gözyaşlarına, yalvarışlarına, mantığına, Kur'ân tabiriyle "hatipliğine" rağmen kulaklarını tıkadılar.

Sonunda Şuayb, son sözünü söyledi: "Ey kavmim! Yapacağınızı yapın, ben de yapıyorum. Kimin rezil edici bir azaba uğrayacağını ve kimin yalancı olduğunu yakında bileceksiniz. Gözetleyin, ben de sizinle beraber gözetliyorum!"

Allah'ın azabı, alışılmadık bir şekilde geldi. Önce korkunç bir sıcak başladı. Yedi gün boyunca Medyen'in üzerinde dayanılmaz bir kavurucu hava hâkim oldu. Rüzgâr bile sıcaktı. Kuyular kurudu. Gölgeler bile serinletmedi. İnsanlar evlerinden, şehirden kaçtılar — çölde ferahlık aradılar.

Sonra gökyüzünde bir bulut belirdi. Serin, gölgeli bir bulut. Kavurucu sıcaktan bunalmış insanlar o bulutun altına koştular. Hepsi orada toplandı — gölge, serinlik, rahatlık...

Ve o anda her şey oldu. Alttan deprem, üstten Cebrail'in çığlığı, buluttan ateş. Üç yönden birden gelen azap. Kur'ân der ki: "Onları o korkunç ses yakaladı. Yurtlarında diz üstü çökekaldılar."

Eshâb-ı Eyke — Eyke halkı — da benzer şekilde helak oldu. Yedi gün boğucu sıcak, ardından ateş.

Medyen ve Eyke, sanki orada hiç yaşanmamış gibi silindi.

Hz. Şuayb, helaktan sonra kavminin harabelerine baktı ve dedi:

"Ey kavmim! Ben size Rabbimin mesajlarını ilettim ve size öğüt verdim. Artık kâfir bir kavme nasıl acı duyarım?"

Bu cümle, bir peygamberin en acı anlarından birini yansıtır. Yıllarca uğraştı, yalvardı, ağladı, uyardı. Ama dinlemediler. Ve artık ortada ne bir şehir kaldı, ne de dinleyecek bir kulak.

Hz. Şuayb'ın kıssası, özellikle ticaret ahlâkı konusunda zamansız bir ders verir. "Ben kazanıyorum, istediğimi yaparım" mantığı, Medyen'in mantığıydı. Ve o mantık, o şehri gömdü. Helal kazanç, dürüst tartı, hakkını vermek — bunlar sadece ahlâkî erdemler değil, bir toplumun ayakta kalmasının şartlarıdır.

1. Medyen halkı "mallarımızda istediğimizi yapmaya hakkımız var" diyordu. Bu mantık günümüzde hangi alanlarda karşımıza çıkıyor? "Benim param, istediğimi yaparım" tutumu nerede sorun oluyor?

2. Hz. Şuayb, imanla ticaret ahlâkını birbirinden ayırmadı. Namaz kılan ama işinde hile yapan biri hakkında ne düşünürsünüz? İbadet ile muamele arasındaki bağ nedir?

3. Kavim, Şuayb'a "kabilenin hatırı olmasaydı seni taşlardık" dedi. Haklı olan kişiyi, güçsüz olduğu için dinlememek — bu tutum bugün hangi şekillerde devam ediyor?

4. Medyen'in azabı üç yönden birden geldi: deprem, çığlık ve ateş. Bundan önceki kavimlerin helak şekilleriyle karşılaştırın — Allah'ın her kavme farklı bir azap göndermesinin hikmeti ne olabilir?

• Hz. Şuayb, "Peygamberler Hatibi" lakabıyla bilinen, Hz. İbrahim'in soyundan gelen ve Hz. Musa'nın kayınpederi olan bir peygamberdir.
• Medyen ve Eshâb-ı Eyke halklarına gönderildi; bu toplumlar şirk, ölçü-tartıda hile, yol kesme ve iman edenlere baskı ile tanınıyordu.
• Kavmi, "mallarımızda istediğimizi yaparız" diyerek ekonomik ahlâk çağrısını reddetti ve Şuayb'ı tehdit etti.
• Yedi gün süren kavurucu sıcağın ardından bir bulutun altında toplanan halk, deprem, çığlık ve ateşle birden helak edildi.
• Şuayb'ın mesajı zamansızdır: helal kazanç ve dürüst ticaret, bir toplumun ayakta kalmasının temel şartıdır.
• İman ile muamele (günlük davranış ve ticaret) ayrılmaz bir bütündür; biri olmadan diğeri eksik kalır.